Creator:

Chmielewski, Grzegorz

Title:

Polskie biblioteki ludowe na pograniczu zachodnim: w rejonie Babimojsko-Międzyrzecko-Skwierzyńskim w latach 1880-1939

Group publication title:

Zielonogórskie Studia Bibliotekoznawcze, z. 1

Subject and Keywords:

księgozbiory ; działacze polonijni ; Towarzystwo Czytelni Ludowych ; Związek Katolickich Towarzystw Robotników Polskich ; Międzyrzecz (woj. lubuskie) ; Babimost (woj. lubuskie, pow. zielonogórski, gm. Babimost) ; Nowe Kramsko (woj. lubuskie, pow. babimojski, gm. Babimost) ; Pszczew (woj. lubuskie, pow. międzyrzecki, gm. Pszczew) ; Skwierzyna (woj. lubuskie, pow. międzyrzecki, gm. Skwierzyna) ; biblioteki polskie ; biblioteki ludowe ; zabór pruski ; library collections ; Polish diaspora activists ; Prussian Partition ; Polish libraries ; People's Libraries Society

Abstract_pl:

Praca dokumentuje historię i działalność polskich bibliotek ludowych w regionie babimojsko-międzyrzecko-skwierzyńskim w latach 1880-1939. Autor skupia się na roli, jaką książka i czytelnictwo odegrały w zachowaniu tożsamości narodowej Polaków na terenach pod panowaniem niemieckim. Publikacja powstała dzięki odnalezieniu materialnych dowodów istnienia bibliotek ? konkretnych woluminów z pieczęciami i ekslibrisami. Kluczową postacią była Waleria Misiewicz, która przechowała na strychu swojego domu w Szarczu książki z pszczewskiej parafii, chroniąc je przed zniszczeniem przez Niemców. Autor bada działalność dwóch kluczowych organizacji: Towarzystwa Czytelni Ludowych (TCL), prowadzącego szeroko zakrojoną akcję oświatową oraz Związku Katolickich Towarzystw Robotników Polskich. Autor odkrył nieznaną wcześniej w piśmiennictwie naukowym sieć bibliotek tego związku, działającą w archidiecezji gnieźnieńsko-poznańskiej. Ze względu na zniszczenie centralnego archiwum TCL w Poznaniu podczas wojny, autor oparł swoje badania na żmudnych poszukiwaniach w archiwach parafialnych (m.in. w Babimoście i Pszczewie) oraz na analizie zachowanych księgozbiorów przekazanych do Muzeum Książki Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze. Wstęp kreśli dramatyczne losy polskich zbiorów, które przetrwały pruskie indeksy ksiąg zakazanych i nazistowskie czystki, by po 1945 roku często trafiać na makulaturę w wyniku stalinowskich akcji w bibliotekach publicznych. Publikacja ma na celu wyczerpujące wykorzystanie odnalezionych źródeł materialnych i zaprezentowanie ich w formie aneksów (katalogów zachowanych i niezachowanych książek), co pozwala na udokumentowanie polskiej aktywności kulturalnej na tych terenach.

Abstract:

This work documents the history and activities of Polish folk libraries in the Babimost-Międzyrzec-Skwierzyna region between 1880 and 1939. The author focuses on the role that books and reading played in preserving the national identity of Poles in territories under German rule. The publication was created thanks to the discovery of material evidence of the existence of libraries ? specific volumes with seals and bookplates. A key figure was Waleria Misiewicz, who stored books from the Pszczew parish in the attic of her house in Szarcz, protecting them from destruction by the Germans. The author examines the activities of two key organizations: the Society of Folk Reading Rooms (TCL), which conducted extensive educational activities, and the Union of Catholic Societies of Polish Workers. The author discovered a previously unknown network of libraries of this association, operating in the Archdiocese of Gniezno-Poznań. Due to the destruction of the TCL central archive in Poznań during the war, the author based his research on painstaking research in parish archives (including those in Babimost and Pszczew) and on an analysis of preserved book collections donated to the Central Oder Book Museum in Zielona Góra. The introduction outlines the dramatic fate of Polish collections that survived Prussian indexes of forbidden books and Nazi purges, only to be frequently discarded after 1945 as a result of Stalinist crackdowns on public libraries. The publication aims to exhaustively utilize the discovered material sources and present them in the form of appendices (catalogs of preserved and lost books), thus documenting Polish cultural activity in these areas.

Publisher:

Zielona Góra: "Pro Libris" Wydawnictwo Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Zielonej Górze

Date:

2002

Resource Type:

czasopismo

Format:

pdf

Source:

Zielonogórskie Studia Bibliotekoznawcze, z. 1

Language:

pol

License CC BY-NC-ND 4.0:

click here to follow the link

Rights:

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Zielonej Górze